by wpideowise შრომის უსაფრთხოების საშუალებების არჩევისას ხშირად გვხვდება სხვადასხვა კოდი, აბრევიატურა და სიმბოლო: EN, ISO, EN ISO, CE, დაცვის კლასები და სპეციალური პიქტოგრამები.
ერთი შეხედვით, ეს ნიშნები შეიძლება მხოლოდ ტექნიკურ დეტალებად მოგვეჩვენოს, თუმცა რეალურად ისინი გვიჩვენებს, რა ტიპის საფრთხისგან უნდა დაიცვას პროდუქტმა მომხმარებელი, რა გამოცდები გაიარა და რა პირობებში შეიძლება მისი უსაფრთხოდ გამოყენება.
დამცავი ფეხსაცმელი, ჩაფხუტი, ხელთათმანი, სათვალე ან სამუშაო ტანსაცმელი შეიძლება ვიზუალურად ხარისხიანად გამოიყურებოდეს, მაგრამ პროფესიული გამოყენებისთვის მხოლოდ გარეგნობა საკმარისი არ არის. მნიშვნელოვანია პროდუქტის დანიშნულება, შესაბამისი სტანდარტი, დაცვის კლასი და სამუშაო გარემოს რეალური რისკები.
რა არის უსაფრთხოების სტანდარტი?
სტანდარტი არის ტექნიკური მოთხოვნების ერთობლიობა, რომელიც განსაზღვრავს:
- პროდუქტის კონსტრუქციისა და მასალების მოთხოვნებს;
- დაცვის მინიმალურ დონეს;
- გამოცდისა და შეფასების მეთოდებს;
- მარკირების წესებს;
- მომხმარებლისთვის მისაწოდებელ ინფორმაციას;
- გამოყენების, მოვლისა და შენახვის პირობებს.
მაგალითად, დამცავი ფეხსაცმლის შემთხვევაში შეიძლება შემოწმდეს დარტყმისადმი გამძლეობა, მოცურების წინააღმდეგობა, ძირის თვისებები, ტემპერატურული ან სხვა დამატებითი მახასიათებლები. დამცავი სათვალისთვის კი ფასდება ლინზის ოპტიკური ხარისხი, მექანიკური გამძლეობა, დაფარვის დონე და კონკრეტული საფრთხეებისგან დაცვის შესაძლებლობა.
სტანდარტის არსებობა მომხმარებელს საშუალებას აძლევს, პროდუქტი არა მხოლოდ სახელითა და დიზაინით, არამედ დადასტურებული ტექნიკური მონაცემებით შეაფასოს.
რატომ არსებობს ამდენი განსხვავებული სტანდარტი?
ყველა სამუშაო გარემოში ერთნაირი საფრთხე არ გვხვდება.
სამშენებლო ობიექტზე თანამშრომელს შეიძლება დასჭირდეს თავის, ფეხისა და სიმაღლიდან ვარდნისგან დაცვა. საწარმოო სივრცეში უფრო მნიშვნელოვანი იყოს მექანიკური ნაწილაკების, ხმაურის ან მოძრავი დანადგარების რისკი. ქიმიურ სამუშაოებში კი საჭიროა ისეთი საშუალებები, რომლებიც კონკრეტული ნივთიერებების ზემოქმედებას უძლებს.
სწორედ ამიტომ არსებობს სტანდარტების სხვადასხვა ჯგუფი:
- თავის დაცვა;
- თვალისა და სახის დაცვა;
- სმენის დაცვა;
- სასუნთქი ორგანოების დაცვა;
- ხელების დაცვა;
- ფეხების დაცვა;
- დამცავი ტანსაცმელი;
- მაღალი ხილვადობის ტანსაცმელი;
- შედუღებისა და მაღალი ტემპერატურისგან დაცვა;
- ქიმიური და ბიოლოგიური საფრთხეებისგან დაცვა;
- სიმაღლეზე მუშაობისა და ვარდნის შეჩერების სისტემები;
- სამუშაო გარემოს უსაფრთხოების მართვა.
ერთი სტანდარტი ყველა შესაძლო საფრთხეს ვერ ფარავს. კონკრეტული პროდუქტი შეიძლება ერთდროულად რამდენიმე სტანდარტსა და დაცვის მოთხოვნას აკმაყოფილებდეს.
რას ნიშნავს ISO?
ISO არის სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელიც სხვადასხვა სფეროსთვის საერთაშორისო სტანდარტებს შეიმუშავებს.
შრომის უსაფრთხოების მიმართულებით ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მაგალითია ISO 45001 — ორგანიზაციის შრომის ჯანმრთელობისა და უსაფრთხოების მართვის სისტემის სტანდარტი. ის ეხება საფრთხეების გამოვლენას, რისკების მართვას, თანამშრომლების ჩართულობასა და უსაფრთხოების სისტემის მუდმივ გაუმჯობესებას.
ISO 45001 პროდუქტის სტანდარტი არ არის. ის აფასებს, როგორ მართავს ორგანიზაცია შრომის უსაფრთხოებას მთლიანობაში. ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებისთვის კი ცალკეული პროდუქტის სტანდარტები გამოიყენება.
რას ნიშნავს EN?
EN აღნიშნავს ევროპულ სტანდარტს. ასეთი სტანდარტები განსაზღვრავს პროდუქტის ტექნიკურ მოთხოვნებს, გამოცდის მეთოდებს, მარკირებასა და დაცვის კლასებს ევროპულ სივრცეში.
თუ პროდუქტზე მითითებულია EN ISO, ეს ნიშნავს, რომ საერთაშორისო ISO სტანდარტი ევროპულ სტანდარტადაც არის მიღებული.
მაგალითად, ბაზარზე ხშირად გვხვდება შემდეგი მიმართულებები:
- EN ISO 20345 — დამცავი ფეხსაცმელი;
- EN ISO 21420 — დამცავი ხელთათმანების ზოგადი მოთხოვნები;
- EN 388 — მექანიკური რისკებისგან დამცავი ხელთათმანები;
- EN ISO 374 — ქიმიური ნივთიერებებისა და მიკროორგანიზმებისგან დამცავი ხელთათმანები;
- EN 397 — სამრეწველო დამცავი ჩაფხუტები;
- EN 352 — სმენის დამცავი საშუალებები;
- EN 149 — ნაწილაკებისგან დამცავი ფილტრირებადი ნახევარნიღბები;
- EN ISO 20471 — მაღალი ხილვადობის ტანსაცმელი;
- EN ISO 13688 — დამცავი ტანსაცმლის ზოგადი მოთხოვნები;
- EN 361 — სრული სხეულის დამცავი აღკაზმულობა.
ეს მხოლოდ რამდენიმე გავრცელებული მაგალითია. კონკრეტული სამუშაოსთვის შეიძლება საჭირო გახდეს დამატებითი ან უფრო სპეციალიზებული სტანდარტი.
რას ნიშნავს CE მარკირება?
CE არ არის ცალკე უსაფრთხოების სტანდარტი და არც პროდუქტის ხარისხის დონე.
CE მარკირება მიუთითებს, რომ მწარმოებელმა პროდუქტის შესაბამისობა ევროკავშირის მოქმედ მოთხოვნებთან შეაფასა და მისთვის აუცილებელი შესაბამისობის პროცედურები გაიარა.
ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებისთვის ევროპულ ბაზარზე მოქმედებს ევროკავშირის რეგულაცია 2016/425. რეგულაცია მოიცავს პროდუქტის დიზაინისა და წარმოების მოთხოვნებს, შესაბამისობის შეფასებას, ტექნიკურ დოკუმენტაციას, შესაბამისობის დეკლარაციასა და CE მარკირებას.
მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რომ CE ნიშნის არსებობა თავისთავად არ გვიჩვენებს, შეესაბამება თუ არა პროდუქტი კონკრეტულ სამუშაოს. აუცილებელია შესაბამისი სტანდარტის, დაცვის კლასისა და გამოყენების შეზღუდვების შემოწმებაც.
სტანდარტის ნომერი საკმარისი არ არის
ორ პროდუქტს შეიძლება ერთი და იგივე სტანდარტი ჰქონდეს მითითებული, მაგრამ მათი დაცვის დონე ერთმანეთისგან განსხვავდებოდეს.
სტანდარტის გვერდით ხშირად გვხვდება:
- დაცვის კლასი;
- შესრულების დონე;
- დამატებითი მახასიათებლის კოდი;
- პროდუქტის კატეგორია;
- შესაბამისი პიქტოგრამა;
- სტანდარტის გამოცემის წელი;
- გამოყენების შეზღუდვა.
მაგალითად, ყველა დამცავი ხელთათმანი ერთნაირად არ იცავს ჭრისგან, გახვრეტისგან, ქიმიური ნივთიერებებისგან ან მაღალი ტემპერატურისგან. ასევე, ყველა დამცავ ფეხსაცმელს არ აქვს ერთნაირი მოცურების საწინააღმდეგო, ანტისტატიკური, წყალგამძლე ან თბოიზოლაციური თვისებები.
პროდუქტის შერჩევისას უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ სტანდარტის ნომერი, არამედ კონკრეტული დაცვის მაჩვენებლებიც.
უსაფრთხოების საშუალებების ძირითადი კატეგორიები
თავის დაცვა
სამრეწველო ჩაფხუტი შეიძლება განკუთვნილი იყოს ჩამოვარდნილი საგნებისგან, მექანიკური დარტყმისგან ან სხვა კონკრეტული რისკისგან დასაცავად. ზოგი სამუშაო გარემო დამატებით ელექტრული, თერმული ან სიმაღლეზე მუშაობის მოთხოვნებსაც ითვალისწინებს.
თვალისა და სახის დაცვა
დამცავი სათვალე, დახურული სათვალე და სახის ფარი განსხვავებული საფრთხეებისთვის გამოიყენება. მათი შერჩევისას მნიშვნელოვანია მექანიკური ნაწილაკების, მტვრის, სითხის შხეფების, გამოსხივებისა და სხვა რისკების შეფასება.
პროფესიული თვალისა და სახის დაცვის საერთაშორისო მოთხოვნებს ISO 16321-ის სტანდარტების სერია მოიცავს.
ხელების დაცვა
დამცავი ხელთათმანი შეიძლება განკუთვნილი იყოს მექანიკური, ქიმიური, თერმული, ბიოლოგიური ან ელექტროსტატიკური რისკისთვის.
ISO 21420 განსაზღვრავს დამცავი ხელთათმანების ზოგად მოთხოვნებს, თუმცა კონკრეტული საფრთხისგან დაცვისთვის მას დამატებითი სტანდარტი და შესრულების მაჩვენებლები ემატება.
ფეხების დაცვა
დამცავი ფეხსაცმლის შერჩევისას შეიძლება მნიშვნელოვანი იყოს ცხვირის დამცავი ელემენტი, გახვრეტისადმი გამძლე ძირი, მოცურების წინააღმდეგობა, ანტისტატიკური თვისებები, წყალგამძლეობა ან სიცხისა და სიცივისგან დაცვა.
ISO 20345 დამცავი ფეხსაცმლის ძირითად და დამატებით მოთხოვნებს განსაზღვრავს.
დამცავი ტანსაცმელი
სამუშაო ტანსაცმელი ყოველთვის არ ნიშნავს დამცავ ტანსაცმელს. კონკრეტული მოდელი შეიძლება განკუთვნილი იყოს მაღალი ხილვადობისთვის, წვიმისგან, სიცივისგან, ქიმიური ზემოქმედებისგან, შედუღების სამუშაოებისგან ან ცეცხლისა და მაღალი ტემპერატურისგან დასაცავად.
მაღალი ხილვადობის ტანსაცმლის მოთხოვნებს ISO 20471 განსაზღვრავს.
სმენისა და სასუნთქი ორგანოების დაცვა
ყურსაცმი, ყურის საცობი, რესპირატორი და ფილტრი არსებული საფრთხის მიხედვით უნდა შეირჩეს. ზედმეტად სუსტი დაცვა რისკს ვერ შეამცირებს, ხოლო არასწორად შერჩეულმა ან ცუდად მორგებულმა საშუალებამ შეიძლება რეალური ეფექტიანობა მნიშვნელოვნად დაკარგოს.
სიმაღლეზე მუშაობა
სიმაღლეზე მუშაობის სისტემა მხოლოდ ერთი ქამრისგან არ შედგება. სრული სისტემა შეიძლება მოიცავდეს აღკაზმულობას, დამაკავშირებელ ელემენტებს, ენერგიის შთანთქმის მოწყობილობასა და უსაფრთხო ანკერულ წერტილს.
სისტემის ყველა ნაწილი ერთმანეთთან თავსებადი და კონკრეტული სამუშაო პირობებისთვის სწორად შერჩეული უნდა იყოს.
როგორ შევამოწმოთ პროდუქტის შესაბამისობა?
პროფესიული დაცვის საშუალების შეძენამდე სასურველია გადაამოწმოთ:
- მწარმოებელი და პროდუქტის ზუსტი მოდელი;
- პროდუქტის დანიშნულება;
- გამოყენებული სტანდარტი და მისი გამოცემის წელი;
- დაცვის კლასი და დამატებითი მარკირება;
- CE მარკირება, როდესაც ის პროდუქტისთვის შესაბამისია;
- შესაბამისობის დეკლარაცია;
- სერტიფიკატისა და პროდუქტის მოდელის შესაბამისობა;
- გამოყენების ინსტრუქცია;
- ზომები და მორგების შესაძლებლობა;
- სხვა დამცავ საშუალებებთან თავსებადობა;
- მოვლის, შენახვისა და ჩანაცვლების პირობები;
- წარმოებისა და გამოყენების ვადა, თუ ასეთი მითითებულია.
მარკირების განმარტება ყოველთვის მწარმოებლის ოფიციალური დოკუმენტაციისა და პროდუქტის ინსტრუქციის მიხედვით უნდა მოხდეს.
როგორ უნდა შეარჩიოს კომპანიამ სწორი დაცვა?
ინდივიდუალური დაცვის საშუალების შერჩევა პროდუქტის კატალოგის დათვალიერებით არ უნდა დაიწყოს. პირველი ეტაპი სამუშაო გარემოსა და არსებული საფრთხეების შეფასებაა.
პროცესი შეიძლება შემდეგ ეტაპებად დაიყოს:
- სამუშაო პროცესის განსაზღვრა;
- საფრთხეების გამოვლენა;
- რისკის დონის შეფასება;
- საჭირო დაცვის ტიპის განსაზღვრა;
- შესაბამისი სტანდარტისა და დაცვის კლასის შერჩევა;
- პროდუქტის დოკუმენტაციის გადამოწმება;
- თანამშრომლებზე ზომისა და მორგების ტესტირება;
- სხვა აღჭურვილობასთან თავსებადობის შემოწმება;
- გამოყენებისა და მოვლის ინსტრუქციის მიწოდება;
- პერიოდული ინსპექტირებისა და ჩანაცვლების დაგეგმვა.
დამცავი საშუალება ეფექტიანია მხოლოდ მაშინ, როდესაც ის სწორად არის შერჩეული, მომხმარებელს კომფორტულად ერგება და სამუშაოს განმავლობაში მუდმივად გამოიყენება.
ყველაზე გავრცელებული შეცდომები
არჩევანი მხოლოდ ფასის მიხედვით
ყველაზე იაფი პროდუქტი შეიძლება ვერ უზრუნველყოფდეს კონკრეტული სამუშაოსთვის საჭირო დაცვის დონეს. ამავე დროს, ყველაზე ძვირადღირებული საშუალებაც ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ის ყველა რისკისთვის შესაფერისია.
მხოლოდ სტანდარტის ნომრის შემოწმება
სტანდარტის ნომრის გარდა აუცილებელია დაცვის კლასის, დამატებითი კოდებისა და გამოყენების შეზღუდვების შეფასება.
ერთი პროდუქტის ყველა სამუშაოსთვის გამოყენება
ერთი ხელთათმანი, ფეხსაცმელი ან სათვალე ყველა საფრთხისგან ვერ დაიცავს. განსხვავებული სამუშაო პროცესები ხშირად განსხვავებულ აღჭურვილობას საჭიროებს.
ზომისა და კომფორტის უგულებელყოფა
არასწორი ზომის პროდუქტი შეიძლება ცუდად დაფიქსირდეს, მოძრაობა შეზღუდოს ან თანამშრომელმა სამუშაოს დროს მოიხსნას.
სხვა აღჭურვილობასთან შეუთავსებლობა
ჩაფხუტი, სათვალე, რესპირატორი და სმენის დამცავი საშუალება ცალ-ცალკე შეიძლება სწორად იყოს შერჩეული, მაგრამ ერთდროულად გამოყენებისას ერთმანეთს ხელს უშლიდეს.
დაზიანებული საშუალების გამოყენება
დაბზარული ჩაფხუტი, დაკაწრული სათვალე, გაცვეთილი ძირი ან დაზიანებული აღკაზმულობა საჭირო დაცვას შეიძლება ვეღარ უზრუნველყოფდეს.
მოძველებული დოკუმენტაციის გამოყენება
სტანდარტები პერიოდულად ახლდება. შეძენამდე უნდა გადამოწმდეს პროდუქტის დოკუმენტაცია, სტანდარტის ვერსია და მისი შესაბამისობა მოქმედ მოთხოვნებთან.
SafetyHub — პროფესიონალური დაცვა შესაბამისი სტანდარტებით
SafetyHub გთავაზობთ ინდივიდუალური დაცვის საშუალებებს სხვადასხვა სფეროსა და სამუშაო გარემოსთვის:
- სამშენებლო და საინჟინრო სამუშაოები;
- საწარმოო და ტექნიკური საქმიანობა;
- საწყობი და ლოგისტიკა;
- ენერგეტიკა;
- შედუღება და მეტალთან მუშაობა;
- სიმაღლეზე მუშაობა;
- საგზაო და გარე სამუშაოები;
- ქიმიურ და სპეციალურ გარემოში საქმიანობა.
პროდუქტის შერჩევისას SafetyHub-ის გუნდი ითვალისწინებს სამუშაო პროცესს, არსებულ საფრთხეებს, საჭირო დაცვის დონეს, გამოყენების ინტენსივობას, თანამშრომლების რაოდენობასა და კომპანიის ბიუჯეტს.
კორპორაციული მომხმარებლებისთვის შესაძლებელია საჭიროებებზე მორგებული შეთავაზების მომზადება, ზომებისა და რაოდენობების დაგეგმვა და პროდუქციის მიწოდების ორგანიზება საქართველოს მასშტაბით.
უსაფრთხოება სწორი არჩევანით იწყება
უსაფრთხოების სტანდარტები მხოლოდ შეფუთვაზე დატანილი კოდები არ არის. ისინი გვეხმარება გავიგოთ, რა საფრთხისთვის არის შექმნილი პროდუქტი, როგორ შემოწმდა მისი დამცავი თვისებები და რა პირობებში უნდა გამოვიყენოთ.
სწორი არჩევანისთვის აუცილებელია სამუშაო გარემოს შეფასება, პროდუქტის მარკირების წაკითხვა, დოკუმენტაციის გადამოწმება და შესაბამისი დაცვის კლასის განსაზღვრა.
თუ არ ხართ დარწმუნებული, რომელი სტანდარტი ან დამცავი საშუალება შეესაბამება თქვენს საქმიანობას, დაუკავშირდით SafetyHub-ის გუნდს პროფესიონალური კონსულტაციისა და თქვენს საჭიროებებზე მორგებული შეთავაზების მისაღებად.